Przejdź do treści
  1. Start
  2. Szczyty i lewady
  3. Lewady na Maderze

Lewady na Maderze: trasy, bezpieczeństwo i wybór szlaku

Redakcja Poznaj Maderę, , 9 min czytania

Lewady na Maderze
Fot. Sebastian from the EU, CC BY 2.0

Lewady na Maderze to kanały nawadniające z ścieżkami serwisowymi, które dziś służą także jako szlaki piesze. W tym przewodniku dowiesz się, czym są, dlaczego powstały, ile jest lewad na Maderze, które trasy wybrać i na co uważać na wąskich odcinkach. Na końcu znajdziesz radę, od czego zacząć planowanie.

Czym są lewady na Maderze?

Lewada to kanał nawadniający albo akwedukt, charakterystyczny dla portugalskiej wyspy Madery na Atlantyku. Woda spływa z wilgotnej północno-zachodniej części wyspy do suchszego południowo-wschodniego krańca. Dziś lewady tworzą sieć ponad 2170 kilometrów, która zasila pola i elektrownie wodne, a jednocześnie pełni funkcję sieci szlaków pieszych. Wiele kanałów wycięto w zboczach gór, a w wielu miejscach biegną tunele. Jeśli planujesz dłuższe wyjścia w góry, zajrzyj do przewodnika o trekkingu na Maderze. Lewady są jego najbardziej charakterystycznym elementem. Najpiękniejsze lewady na Maderze prowadzą przez zielony, wilgotny krajobraz, a niektóre odcinki są bardzo łagodne. Inne wymagają uwagi, bo idzie się wąskimi półkami skalnymi nad przepaścią.

Po co zbudowano lewady?

Lewady powstały z konieczności. Na wyspie dużo wody spadało na północy i zachodzie, a południowy wschód był suchy. Portugalczycy zaczęli budować kanały w XVI wieku, żeby przenosić wodę na tereny rolnicze. Pierwsze lewady miały służyć uprawie trzciny cukrowej. Kanały służyły także praczkom, które prały ubrania tam, gdzie w domach nie było bieżącej wody. Podobne akwedukty istnieją do dziś w Hiszpanii. Ta historia wyjaśnia, dlaczego lewady są tak ważne dla krajobrazu wyspy. Bez nich południowa część Madery nie nadawałaby się pod uprawy ani na osiedla. Dziś ten sam system nadal pełni swoją pierwotną funkcję.

Kto budował lewady i w jakich warunkach?

Budowa lewad była trudna, bo wyspa jest bardzo górzysta. Wiele kanałów wycięto w bokach gór, a w niektórych miejscach trzeba było wydrążyć tunele o łącznej długości 25 kilometrów. Przy pracach pracowali niewolnicy. Na początku byli to Guanczowie z Wysp Kanaryjskich oraz zesłańcy z Portugalii, zwani degredados. Później sprowadzano ludzi z północnego i zachodniego wybrzeża Afryki. Prace przy lewadach należały do najbardziej niebezpiecznych, bo robotnicy często pracowali na linach zawieszonych nad stromymi przepaściami. Najnowsze odcinki powstały w latach czterdziestych XX wieku. Dziś ta historia jest widoczna na szlakach, bo kanały i tunele zachowały się w dużej części w pierwotnym kształcie.

Jak działają lewady dziś?

Dziś lewady dostarczają wodę do południowej części wyspy i wytwarzają energię w elektrowniach wodnych. Ich sieć ma ponad 2170 kilometrów, a wzdłuż wielu kanałów biegną ścieżki serwisowe. To właśnie te ścieżki są dziś ulubionym miejscem pieszych wędrówek. Część tras prowadzi łagodnie przez wieś, a część biegnie wąskimi lub zniszczonymi półkami nad urwiskiem. Lewady są też częścią krajobrazu, który wyspa promuje jako Ogród na Atlantyku. Woda płynąca w kanałach pozwala kwiatom i uprawom rosnąć przez cały rok. Szlaki wzdłuż lewad są szczególnie wygodne, bo prowadzą prawie poziomo przez góry. Dzięki temu nie trzeba stale wchodzić i schodzić po stromych zboczach, choć na niektórych odcinkach trzeba bardzo uważać.

Jakie trasy wybrać na lewadach i w górach?

Poniżej zestawienie sześciu tras, które najlepiej opisują charakter wyspy. Długości i czasy przejścia zależą od wybranego wariantu, dlatego przed wyjściem sprawdź opis konkretnego szlaku.

Szlak Długość w kilometrach Charakter Dla kogo
Levada do Caniçal (od Maroços do tunelu Caniçal) 11,5 znacznie łatwiejszy, wzdłuż akacji rodziny, początkujący
Levada do Caldeirão Verde z Levadą do Caldeirão do Inferno ok. 37 długie odcinki z zawrotami głowy, tunele doświadczeni piesi
Vereda do Areeiro (PR1) 7 umiarkowanie wymagający, strome schody piesi z dobrą kondycją
Vereda da Ilha (PR1.1) 8,2 umiarkowanie trudny, zejście w dół piesi z kondycją na zejście
Vereda do Pico Ruivo (PR1.2) 2,8 w jedną stronę umiarkowanie wymagający, krótki piesi na krótką wyprawę
Vereda da Encumeada (PR1.3) 11,2 umiarkowanie trudny, jaskinie piesi z zapasem czasu

Najłatwiejszy wybór to Caniçal. Na trasach w górach najbardziej wymagający jest odcinek na szczyt. Zobacz osobne opisy szlaków, zanim wybierzesz trasę.

Które trasy dla kogo?

Lewady dzielą się na dwie grupy. Pierwsza to trasy łagodne, na przykład Levada do Caniçal. Prowadzą przez dość płaski teren, a akacje wzdłuż trasy sprawiają, że spacer jest przyjemny. Druga grupa to szlaki z wąskimi odcinkami i długimi fragmentami, przy których można odczuć zawroty głowy. Należą do nich Levada do Caldeirão Verde i jej przedłużenie. Tutaj przydadzą się latarka i kask, bo trasa prowadzi przez tunele. Dla osób, które dopiero zaczynają chodzić po górach, dobrze wybrać krótszą trasę. Doświadczeni piesi mogą zdecydować się na dłuższe odcinki. Przy wyborze warto uwzględnić, czy idziesz sam, z dziećmi, czy z kimś, kto ma problemy z równowagą. Wąskie półki z kruszącym się brzegiem wymagają skupienia przez cały czas.

Jakie widoki i przyrodę zobaczysz po drodze?

Lewady przechodzą przez obszar laurisilvy, czyli wiecznie zielonego lasu laurowego. Ten las występuje tylko na Maderze i jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego zadaniem jest zatrzymywanie wody, dlatego wzdłuż kanałów jest zwykle wilgotno i zielono. Na wyższych partiach gór rośnie niska roślinność wrzosowa, a skały wyrastają ponad chmury. Na szlakach łatwo spotkać ptaki endemiczne: zięby, makolągwy i mniszki madeirskie. Na trasie Caniçal wzdłuż kanału rosną akacje, które mylnie nazywa się mimozami. Dlatego ten szlak nazywa się lewadą mimozową. Widoki na Pico Ruivo i inne szczyty są najlepsze w dni bez mgły, a mgła może pojawić się w ciągu kilku minut.

Jak wygląda wejście na Pico Ruivo?

Pico Ruivo ma 1861 metrów wysokości i jest najwyższym szczytem wyspy. Na szczyt prowadzą dwie trasy: PR1 i PR1.2. Vereda do Areeiro (PR1) ma 7 kilometrów i łączy trzy wysokie szczyty: Pico do Areeiro, Pico das Torres i Pico Ruivo. Pokonuje się ją w około 3,5 godziny. Prowadzi tunelami wulkanicznymi i stromymi schodami, a najwyższy punkt trasy leży na wysokości 1857 metrów. Krótsza jest Vereda do Pico Ruivo (PR1.2), która zaczyna się w Achadzie do Teixeira. Ma 2,8 kilometra w jedną stronę i zajmuje około półtorej godziny w obie strony. Na szczycie jest schronisko z wodą, toaletami i posiłkami. Wstęp na szlaki PR1 i PR1.2 jest płatny, a aktualną opłatę znajdziesz na oficjalnej stronie obiektu lub w kasie przy wejściu na szlak.

Co czeka na trasie PR1.1 w dół?

Vereda da Ilha (PR1.1) to 8,2 kilometra zejścia ze schroniska pod Pico Ruivo na wysokości 1764 metrów do wsi Ilha, położonej na wysokości 490 metrów. Różnica wysokości to 1376 metrów, więc odcinek jest dużym obciążeniem dla kolan. Trasa przechodzi przez dwa różne ekosystemy. Najpierw idzie się przez zielnik i krzewy Centralnego Masywu Górskiego, a potem przez wilgotny las laurowy. Wzdłuż szlaku często widać ptaki endemiczne, na przykład zięby i mniszki madeirskie. Ten wariant wymaga dobrej kondycji i dobrych butów. Zejście bywa bardziej obciążające niż podejście, bo mięśnie uda pracują wtedy mocniej. Warto zabrać kijki trekkingowe, jeśli je masz.

Jak wygląda trasa PR1.3 przez jaskinie?

Vereda da Encumeada (PR1.3) prowadzi na zachód od schroniska pod Pico Ruivo do miejscowości Encumeada. Trasa ma 11,2 kilometra, a przejście zajmuje około sześciu godzin. Szlak przechodzi przez wydrążone jaskinie, na przykład Furna da Lapa da Cadela. Dawniej schroniły one ludzi zbierających wrzosy. Wrzos wykorzystywano na paliwo, opał i węgiel drzewny. Na końcu szlaku są panoramiczne widoki w okolicy Encumeady. Ten szlak wymaga zapasu czasu, bo jest długi i wymaga uwagi w miejscach z kamieniami. Stan tej trasy może się zmieniać po pożarach, dlatego przed wyjściem sprawdź aktualny stan szlaku u przewoźnika lub w lokalnym biurze informacji turystycznej albo na stronie zarządcy parku.

Jaka jest pogoda na lewadach?

Madera ma łagodny klimat subtropikalny z letnimi suszami w śródziemnomorskim stylu i zimowymi deszczami. Różnice wynikają z wysokości, bo na wyspie występuje wiele mikroklimatów. Północny zachód jest znacznie bardziej wilgotny niż południowy wschód. Temperatury zwykle utrzymują się od 20 do 27 stopni, co sprawia, że wyspa pozostaje zielona przez większą część roku. W górach pogoda zmienia się szybko. Szczyty często wystają ponad chmury, a mgła może pojawić się nagle. Dlatego przed wyjściem sprawdź prognozę dla gór, a nie tylko dla miasta. Mokre kamienie na ścieżkach są śliskie nawet przy lekkim deszczu. Warto zabrać ze sobą wodoodporną kurtkę i obuwie z dobrym bieżnikiem, bo na większości tras pogoda potrafi się zmienić w ciągu godziny.

Jak bezpiecznie chodzić po lewadach?

Bezpieczeństwo na lewadach zależy od wybranego odcinka. Część szlaków to wąskie, kruszące się półki skalne. Upadek z takiego miejsca może zakończyć się poważnym urazem. Po powodziach i osuwiskach w 2010 roku wprowadzono poprawki: stałe utrzymanie strumieni, utwardzanie ścieżek i barierki na niebezpiecznych odcinkach. Nie wszędzie jednak są zabezpieczenia, więc trzeba zachować ostrożność. Na długich odcinkach z zawrotami głowy lepiej iść wolniej i nie patrzeć w dół. W tunelach potrzebna jest latarka, a na niektórych trasach także kask. Przed wyjściem zostaw komuś informację o trasie i planowanej godzinie powrotu. Wybieraj szlaki odpowiednie do swojej kondycji i nie wychodź w deszcz ani mgłę, bo wtedy kamienie są najbardziej śliskie.

Jak uniknąć błędów przy wyborze trasy?

Najczęstszy błąd to wybór szlaku bez sprawdzenia jego charakteru. Wiele osób zakłada, że wszystkie lewady są płaskie, a to nieprawda. Druga pomyłka to planowanie zbyt długiej trasy na jeden dzień w górach, gdzie zmiany pogody są szybkie. Trzeci błąd to wyjście bez latarki, mimo że tunele są ciemne. Nie wchodź do kanałów ani nie przechodź przez barierki przy wodzie, bo prąd i śliskie skały są niebezpieczne. Jeśli interesuje cię konkretna trasa, sprawdź Levadę das 25 Fontes. Tam znajdziesz osobny opis tego szlaku. Dobrze wybrać jeden lub dwa szlaki i zaplanować czas tak, aby zdążyć przed zmrokiem.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu na lewady?

Zacznij od wyboru trasy według kondycji i doświadczenia, a dopiero potem od terminu wyjazdu. Sprawdź prognozę dla gór, bo klimat wyspy zmienia się w zależności od wysokości. Następnie ustal, czy trzeba zapłacić za wejście na szczyt. Aktualne zasady sprawdzisz na oficjalnej stronie zarządcy szlaków i parków Madery. Przygotuj latarkę, kurtkę przeciwdeszczową, dobre buty i zapas wody. Zaplanuj wyjście tak, aby zdążyć wrócić przed zmrokiem. Pamiętaj, że lewady to połączenie historii, przyrody i dość wymagających szlaków. Jeśli dobrze dobierzesz trasę do swoich możliwości, wyjście będzie bezpieczne i przyjemne.

Jak dojechać na punkty startowe szlaków?

Szlaki w górach zaczynają się w miejscach, do których najłatwiej dotrzeć samochodem. Trasę na Pico Ruivo można zacząć w Achadzie do Teixeira, skąd dojście na szczyt zajmuje około godziny. Punkt startowy jest dostępny samochodem, więc wielu wędrowców wybiera ten wariant, zamiast iść od Pico do Areeiro. Dojazd na Pico do Areeiro też jest możliwy samochodem, a stamtąd do końca szlaku prowadzi odcinek o długości 1,2 kilometra. Ta droga zachowuje najlepsze widoki, ale pomija najtrudniejszą część podejścia na szczyt. Z Pico do Areeiro zaczyna się także trasa PR1, więc dobrze wiedzieć, gdzie zostawić samochód przed wyjściem. Jeśli nie masz własnego auta, możesz skorzystać z wypożyczalni lub taksówki, a dokładne połączenia autobusowe sprawdź na oficjalnej stronie przewoźników Madery. Przed wyjściem warto ustalić, jak wrócisz z trasy, zwłaszcza gdy kończysz w innej miejscowości niż zaczynasz, jak w przypadku Vereda da Ilha.

Co warto zobaczyć w okolicy szlaków lewad?

Wiele tras lewad leży niedaleko malowniczych miejsc, które można połączyć z wycieczką. Cabo Girão to wysoki klif nad oceanem w pobliżu miejscowości Câmara de Lobos, a platforma widokowa, czyli Madeira Skywalk, znajduje się dwie minuty spaceru od wsi Cabo Girão. Miejscowość Curral das Freiras to odizolowana osada otoczona klifami i szczytami, a dojazd do niej prowadzi przez góry. W Funchal, stolicy wyspy, warto zobaczyć przystań i ogród Monte Palace Tropical Garden, który dawniej należał do hotelu o tej nazwie. Blisko stolicy znajduje się także Jardim Orquídea, ogród z orchideami. Calheta to z kolei miejscowość z jednym z nielicznych działających młynów trzciny cukrowej i gorzelni rumu na Maderze, co przypomina o historii uprawy cukru, która wiązała się z budową lewad. Te punkty dobrze łączą się z dniem spędzonym na szlaku, bo leżą w różnych częściach wyspy.

Link partnerski Madera: noclegi. Znajdź nocleg

Pytania przed wyprawą

Czy lewady nadają się dla dzieci?

Część tras, na przykład Levada do Caniçal, jest znacznie łatwiejsza i prowadzi wzdłuż kanału przez zieloną okolicę. Trasy z tunelami i długimi odcinkami z widokiem w dół lepiej odłożyć, aż dzieci będą starsze.

Czy na lewady trzeba mieć latarkę?

Tak, zwłaszcza na trasach z tunelami. W tunelach jest ciemno, a na niektórych szlakach zaleca się także kask.

Która lewada jest najbardziej widokowa?

Najwięcej osób wybiera trasy w górach, które prowadzą na Pico Ruivo, bo rozciągają się z nich szerokie widoki. Każda trasa ma jednak inny charakter, więc wybór zależy od tego, czego szukasz.

Ile czasu może zająć wyprawa na Pico Ruivo?

Trasa PR1 zajmuje około 3,5 godziny. Krótsza trasa PR1.2 wymaga około półtorej godziny w obie strony.

Czy pogoda na lewadach się zmienia?

Tak, szczególnie w górach. Mgła i deszcz mogą pojawić się szybko, dlatego przed wyjściem sprawdź prognozę dla wysokich partii wyspy.

Czy trasa PR1.1 w dół jest trudna?

Jest umiarkowanie trudna. Zejście o 1376 metrów w dół obciąża kolana, więc wymaga dobrej kondycji i dobrych butów.

Wyślij znajomym: E-mail Facebook

Obok tego tekstu

Lewady Madera: wycieczki i bilety link partnerski